Καρυωτάκης - Καββαδίας: παράλληλοι
 
Ημερομηνία δημοσίευσης: 23/09/2012

ΤΟΥ ΓΙΩΡΓΟΥ ΒΛΑΧΟΠΑΝΟΥ*

 

Τον Μάρτιο του 1967 ο Νίκος Καββαδίας σε μία συνέντευξή του στο φοιτητικό έντυπο Πανσπουδαστική (αρ. 53), σε ερώτηση των Μάκη Ρηγάτου και Γιάννη Καούνη για το ποιοι Έλληνες και ξένοι ποιητές επέδρασαν στη διαμόρφωση της ποιητικής του γλώσσας, απαντά: «Απαξάπαντες οι Έλληνες ποιητές, μη εξαιρουμένου ούτε του Πολέμη. Πάντως πιο πολύ αγάπησα την ποίηση του Καρυωτάκη, τότε. Από ξένους, πάλι, με γοητέψανε ο Μπωντλέρ, ο Τριστάν Κορμπιέρ (που τους διάβασα νέος στα γαλλικά), ο Πόε, κι άλλοι. Τι με τράβηξε; Μα βέβαια, η ποίηση, κι ίσως ο ρυθμός».

Από την αναλυτική αυτή απαρίθμηση ποιητικών δασκάλων αξιοσημείωτη είναι η μεγάλη εκτίμηση του Καββαδία για τον Καρυωτάκη. Η αμφισβήτηση των καθιερωμένων αξιών και ο κοινωνικός προβληματισμός, όπως προβάλλουν στο καρυωτακικό έργο, γοητεύουν τον Καββαδία και ισχυροποιούν την ανατρεπτική ιδεολογία του. Χαρακτηριστικά είναι τα όσα αναφέρει σε ανέκδοτη επιστολή του προς τον Στρατή Τσίρκα στις 27 Δεκεμβρίου του 1955:

«Όλοι μαζί κινούμε, συρφετός/ γυρεύοντας ομοιοκαταληξία... Αυτός είχε ταλέντο. Ο χολιασμένος Τριπολιτσιώτης. ¶λλαξε μια λέξη αν μπορείς από ένα τραγούδι του. Όμως κανείς από τους φίλους μας δεν σκέφτηκε να παρουσιάσει κάπου -καταλαβαίνεις Giovanni- τον ύμνο στο άγαλμα της Ελευθερίας: Θα σΆ αγοράσουν έμποροι και κονσόρτσια...»1.

Τα σημεία σύγκλισης των δύο ποιητών είναι πολλά, αλλά λόγω του περιορισμένου χώρου της εφημερίδας θα περιοριστούμε σε δύο από τα χαρακτηριστικότερα. Ας δούμε κατΆ αρχάς ποια στάση κρατούν οι δυο ομότεχνοι έναντι της θρησκείας, που αποτελεί έναν από τους «ιδεολογικούς μηχανισμούς του κράτους» σύμφωνα με τον Λουί Αλτουσέρ. Γράφει ο Καρυωτάκης:

Κι αν ποτέ στα νύχια μας ανασηκωθούμε,/ τις βίλες του Posilipo θα ιδούμε,/ Κύριε, Κύριε, και το τερραίν του Παραδείσου/ όπου θα παίζουν cricket οι οπαδοί Σου.

Εδώ, ο Καρυωτάκης, αποτολμά να σατιρίσει με πολιτικές, φυσικά, προεκτάσεις τη χριστιανική διδασκαλία περί σωτηρίας του κόσμου. Το ίδιο θέμα εμφανίζεται και στον Καββαδία με περισσότερη, θα τολμούσα να πω, οξύτητα και πολλαπλότητα, αφού κάνει πράξη την κατά Giorgio Agamben «βεβήλωση», δηλαδή «το πέρασμα από το ιερό στο βέβηλο μπορεί να συντελεστεί ακόμη και διαμέσου μιας εξ ολοκλήρου ανάρμοστης και άτοπης χρήσης (ή, καλύτερα, μιας νέας χρήσης) του ιερού»:

Όταν πιστεύω θάλασσα μονάχα και βυθό/ και προσκυνάω για κόνισμα έναν παλιό αστρολάβο,/ πες μου, στην άγια πίστη σου, πώς να προσευχηθώ;/ σε ποιον να ξομολογηθώ και πού να μεταλάβω; (Κοσμά του Ινδικοπλεύστη)

Θα μεταλάβω με νερό θαλασσινό/ στάλα τη στάλα συναγμένο απΆ το κορμί σου/ σε τάσι αρχαίο, μπακιρένιο αλγερινό, / που κοινωνούσαν πειρατές πριν πολεμήσουν. [...]

Καντήλι, δισκοπότηρο χρυσό, αρτοφόρι./ ¶για λαβίδα και ιερή από λαμινάρια./ Μπροστά στην Πύλη δύο δαιμόνοι σπαθοφόροι/ και τρεις Αγγέλοι με σπασμένα τα κοντάρια. [...]

Ο άνεμος κλαίει. Σκυλί στα λυσσιακά του./ Γεια χαρά, στεριά, κι αντίο, μαστέλο./ Γλίστρησε η ψυχή μας από κάτου,/ έχει και στην κόλαση μπορντέλο. (Fata Morgana)

Ένα άλλο θέμα που είναι κοινό και στους δύο ποιητές είναι το ενδιαφέρον τους για τη διεθνή πολιτική. Στο ποίημα «Στο άγαλμα της Ελευθερίας που φωτίζει τον κόσμο» ο Καρυωτάκης στρέφει το βλέμμα του σε ζητήματα της διεθνούς πολιτικής σκηνής και στηλιτεύει με καυστικό τρόπο την εμπορευματοποίηση των ιδανικών και το ρόλο της ξένης διπλωματίας:

Λευτεριά, Λευτεριά, σχίζει, δαγκάνει/ τους ουρανούς το στέμμα σου. Το φως σου,/ χωρίς να καίει, τυφλώνει το λαό σου./ Πεταλούδες χρυσές οι Αμερικάνοι,/ λογαριάζουν πόσα δολάρια κάνει/ σήμερα το υπερούσιο μέταλλό σου.

¶λλωστε, όπως εύστοχα επισημαίνει ο Τίτος Πατρίκιος, «ο Καρυωτάκης, [...] καταγγέλλει ευθέως την καταπίεση σε όλες της τις εκφάνσεις, την διοικητική, την στρατιωτική, την οικονομική, και γίνεται απΆ αυτήν την άποψη ο πρώτος ποιητής που εισάγει άμεσα την πολιτική, ακόμα και τη διεθνή, στη νεώτερη ποίηση».

Ο Καββαδίας, από την άλλη, εκδηλώνει με τον δικό του τρόπο το ενδιαφέρον του για τα διεθνή πολιτικά δρώμενα τόσο στην ποίηση όσο και στην πεζογραφία του. Στη νουβέλα με τίτλο Λι γράφει χαρακτηριστικά:

-Εκεί είναι το στενό Boccatigres. Ο ποταμός Πέρλα που σε πάει στη Whampoa, στην Καντώνα. Εκεί χτυπήθηκαν οι δικοί μας με τους άσπρους πριν πολλά χρόνια. Αυτοί είχαν κανόνια. Εμείς κάτι παλιοτούφεκα που μας είχαν πουλήσει οι ίδιοι. Δεν τους πολεμήσαμε τόσο μΆ αυτά. Είχαμε τουφέκι μας τη χολέρα˙ οι περισσότεροι πήγαν από βλογιά. Ήταν νέοι, όμορφοι με ξανθά μαλλιά. Όσοι γλίτωσαν μείναν σημαδεμένοι για όλη τους τη ζωή. Ένας απΆ αυτούς -ένα παιδί- δεν καταδέχτηκε να γυρίσει στο σπίτι του με χαλασμένο πρόσωπο. Έμεινε δω, ντυνόταν κινέζικα, ξέχασε τη γλώσσα του, τραβούσε ρικσά σαν τους κούληδες και δεν έπαιρνε πελάτη ποτέ από τη ράτσα του. Μονάχα Κινέζους.

Το παράθεμα εστιάζει στην πάλη του κινεζικού λαού εναντίον των Βρετανών. Πιο συγκεκριμένα, η ιστορία που διηγείται η Λι, η πρωταγωνίστρια της ομώνυμης νουβέλας, αναφέρεται στον πόλεμο που κήρυξε η Μεγάλη Βρετανία στην Κίνα το 1856 και είναι γνωστός ως Δεύτερος Πόλεμος του Οπίου. Αφορμή γιΆ αυτόν τον πόλεμο στάθηκε το γεγονός ότι τον Οκτώβριο του 1856 οι αστυνομικές αρχές της Καντόνας, με την κατηγορία για λαθρεμπόριο οπίου, συνέλαβαν το πλήρωμα τού υπό βρετανική σημαία πλοίου Arrow. Η ενέργεια αυτή των Κινέζων προκάλεσε την οργή των Βρετανών˙ το βρετανικό πολεμικό ναυτικό, συνεπικουρούμενο από τους Γάλλους, προχώρησε ως αντίποινα στο βομβαρδισμό της Καντόνας και τη σχεδόν ολοκληρωτική ισοπέδωσή της2.

Το ενδιαφέρον του Καββαδία για τη διεθνή πολιτική εκφράζεται και στο ποίημά του «Σπουδή θαλάσσης», όπου κατακρίνεται με δριμύτητα, εμμέσως πλην σαφώς, ο Χριστόφορος Κολόμβος και οι «εξερευνητικές» του αποστολές για λογαριασμό του ισπανικού στέμματος και της κεφαλής της Ρωμαιοκαθολικής Εκκλησίας:

Τότε στην Πίντα κλέψαμε του Αζτέκου την κορνιόλα./ Τραγίσιο δέρμα το κορμί και μέσαθε πουρί./ Φορτίο ποντίκια και σκορπιοί τσιφάρι, στα πανιόλα./ Στο Πάλος κουβαλήσαμε το αγιάτρευτο σπυρί.

Και προσκυνώντας του μεγάλου Χάνου τΆ αποκείνα/ καβάλα στις μικρόσωμες Κινέζες στις πιρόγες,/ -μετάξι ανάριο τρίχωμα, τριανταφυλλένιες ρώγες-/ φέραμε κείνον τον κλεμμένο μπούσουλα απΆ την Κίνα.

Δεμένα τα ποδάρια μας στου Πάπα τις γαλέρες/ κουρσεύαμε του ωκεανού τα πόρτα ή τα μεσόγεια./ Σπέρναμε όπου περνούσαμε πανούκλα και χολέρα/ μπερδεύοντας με το τρελό μας σπέρμα όλα τα σόγια.

Ολιγογράφοι, με τη διπλή ταυτότητα του ποιητή και του πεζογράφου, ο Καββαδίας και ο Καρυωτάκης έχουν λοιπόν και σαφείς ιδεολογικές αναλογίες. Πάνω απΆ όλα, είναι λογοτέχνες της εποχής τους και συντονίζονται με τις αγωνίες της. ¶λλωστε δεν πρέπει να λησμονούμε και τη ρητή ομολογία του ίδιου του Καββαδία στη συνέντευξη στην οποία ήδη αναφερθήκαμε: «Δε μπορεί να ζεις στην εποχή σου και να μένεις πίσω. Τι πα να πει αν γράφεις για τη θάλασσα. Όλα έχουνε κοινωνικό υπόβαθρο».

 

*Ο Γιώργος Βλαχοπάνος είναι υποψήφιος διδάκτωρ του Τμήματος Φιλολογίας του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων

**Οι βιβλιογραφικές παραπομπές του κειμένου στην ηλεκτρονική έκδοσή του, avgi-anagnoseis.blogspot.com

 

1. Παρατίθεται στο Χριστίνα Ντουνιά, Κ. Γ. Καρυωτάκης. Η αντοχή μιας αδέσποτης τέχνης, Καστανιώτης, Αθήνα 22001, σ. 245.

2. Ο Φίλιππος Φιλίππου, Ο πολιτικός Νίκος Καββαδίας, ¶γρα, Αθήνα 1996, σ. 101 εκφράζει αντίθετη άποψη, θεωρώντας ότι ο Καββαδίας αναφέρεται στον πόλεμο των Μπόξερς που έγινε το 1898.

  • lisseurs ghd
  • lisseur ghd styler
  • sacs louis vuitton
  • sacs louis vuitton pas cher
  • lisseur ghd
  • ghd pas cher
  • achat Sac louis vuitton
  • sacs louis vuitton pas cher
  • sac louis vuitton soldes en ligne
  • chaussures semelle rouge pas cher
  • Sacs Louis Vuitton Pas Cher En Ligne
  • christian louboutin pas chere
  • air jordan 11 pas cher
  • louboutin femme escarpin pas cher
  • christian louboutin pas cher
  • air jordan 6 femme pas cher
  • Air Jordan Pas Cher Magasin
  • Sac louis vuitton Pas Cher Magasin
  • Vente Sac louis vuitton soldes
  • Vente sac louis vuitton
  • air jordan 11 pas cher
  • air jordan 6 retro
  • achat sac louis vuitton