Η ευελιξία στο επίκεντρο του νέου εργασιακού προτύπου
 
Ημερομηνία δημοσίευσης: 02/05/2010

ΤΟΥ ΓΙΑΝΝΗ ΚΟΥΖΗ*

Τα νεοφιλελεύθερα δόγματα επιβάλλουν «ριζική μεταρρύθμιση» της αγοράς εργασίας που θα υπηρετεί την ανταγωνιστικότητα, για έναν «εκσυγχρονισμό» του εργατικού δικαίου που εισάγει ολοένα και περισσότερο στοιχεία του εμπορικού δικαίου και μετατρέπεται σε δίκαιο της απασχόλησης με όρους απασχολησιμότητας και με έντονη τη χαλάρωση του θεσμικού προστατευτικού πλαισίου -τόσο ως προς τη ρυθμιστική του διάσταση, όσο και ως προς την αυστηρότητα εφαρμογής τής όποιας νομιμότητας. Πρόκειται για απορρύθμιση της εργασίας που συντελείται και με όρους επαναρρύθμισης.

Το εργασιακό πρότυπο, που διαμορφώθηκε μεταπολεμικά στην Ευρώπη και κυριάρχησε για τέσσερις περίπου δεκαετίες, έχει υποστεί σοβαρά πλήγματα και είναι αμφισβητούμενο -με αυξανόμενη ένταση από τα μέσα της δεκαετίας του ’80 μέχρι σήμερα. Ποια είναι τα χαρακτηριστικά του; Μια εργασιακή σχέση που λειτουργεί στο προστατευτικό πλαίσιο του εργατικού δικαίου, με το στοιχείο της εξάρτησης ως προς τον τόπο, τον χρόνο και τον τρόπο παροχής της εργασίας, με τη σταθερότητα ως προς τη διάρκειά της, το πλήρες του ωραρίου και τη διαμόρφωση της αμοιβής με βάση τα ελάχιστα όρια που ορίζουν οι νόμοι και οι συλλογικές συμβάσεις.

Η αμφισβήτηση του εργασιακού αυτού μοντέλου επέρχεται, σε συνδυασμό  με την υποχώρηση του φορντισμού και τον ρόλο της νέας τεχνολογίας, μέσα από  την αλλαγή των όρων οργάνωσης της εργασίας και την εκτεταμένη χρήση ευέλικτων πρακτικών στις εργασιακές σχέσεις. Αν και η πλειονότητα αυτών των πρακτικών έχουν μακρά παρουσία στις εθνικές αγορές εργασίας με τη διατήρησή τους σε περιορισμένες, ακόμη και περιθωριακές εφαρμογές, μέσα σε ένα πρωτόλειο και συχνά γενικό θεσμικό πλαίσιο, που μπορεί να μην τις ρυθμίζει με ειδικές διατάξεις αλλά και δεν τις απαγορεύει, οι ευελιξίες διογκώνονται με εντεινόμενους ρυθμούς τις τελευταίες δεκαετίες. Δεν πρόκειται, επομένως, για νέες εργασιακές σχέσεις. Ωστόσο αποτελεί, όντως, νέο φαινόμενο η πρωτοφανής εξάπλωσή τους σε βαθμό που να εκτοπίζουν το παραδοσιακό εργασιακό πρότυπο και να δημιουργείται ένα νέο πρότυπο με άξονα την ευελιξία και το μειωμένο «κόστος» εργασίας που συνεπάγεται.

Η εξέλιξη αυτή υπαγορεύεται από τα νεοφιλελεύθερα δόγματα για μια «ριζική μεταρρύθμιση» της αγοράς εργασίας που θα υπηρετεί την ανταγωνιστικότητα, και για έναν «εκσυγχρονισμό» του εργατικού δικαίου που εισάγει ολοένα και περισσότερο στοιχεία του εμπορικού δικαίου και μετατρέπεται σε δίκαιο της απασχόλησης με όρους απασχολησιμότητας και με έντονη τη χαλάρωση του θεσμικού προστατευτικού πλαισίου -τόσο ως προς τη ρυθμιστική του διάσταση  όσο και ως προς την αυστηρότητα εφαρμογής της όποιας νομιμότητας. Πρόκειται για απορρύθμιση της εργασίας που συντελείται και με όρους επαναρρύθμισης.

Σε αυτό το πλαίσιο εντάσσεται και η προώθηση της flexicurity για μια δήθεν ισορροπία ευελιξίας και ασφάλειας, δύο έννοιες που η ουσιαστική ισορροπία τους είναι ανέφικτη, εφόσον η ανάπτυξη της μιας αναιρεί την παράλληλη και ισομερή ανάπτυξη της άλλης. Και αυτό διότι, όταν η ευελιξία επιζητείται στο μειωμένο κόστος εργασίας που προσφέρει, το κόστος της ασφάλειας δικαιωμάτων θα υπολείπεται πάντοτε ώστε να υπάρχει όφελος στην προσφυγή της ευελιξίας. Με αυτή την έννοια δεν μπορεί να υπάρξει ουσιαστική, παρά μόνο τυπική ασφάλεια δικαιωμάτων, κάτι που επιβεβαιώνεται από τις μέχρι τώρα ρυθμίσεις περί ευέλικτων μορφών εργασίας και τα μέτρα επανένταξης ανέργων μετά από την απελευθέρωση των απολύσεων και τη μεταβίβαση του σχετικού κόστους από τις επιχειρήσεις στο κοινωνικό σύνολο.

Σήμερα μάλιστα, εν μέσω παρατεταμένης οικονομικής κρίσης, που αποτελεί την αφορμή αλλά και το άλλοθι, η ευελιξία αποκτά πρωτοφανή μεγέθη και ενθαρρύνεται ή και επιβάλλεται η περαιτέρω ανάπτυξή της. Την ίδια στιγμή η flexicurity φεύγει από το προσκήνιο και αποτελεί και αυτή πολυτέλεια, αφού ακόμη και η μικρή αύξηση του κόστους της ευελιξίας κρίνεται ως δυσβάστακτη για τις εργοδοτικές οργανώσεις. Είναι χαρακτηριστική άλλωστε η πρόσφατη αντίδρασή τους απέναντι σε ένα νομοσχέδιο που απέχει πολύ από το να αντιμετωπίσει τα φαινόμενα του εργασιακού μεσαίωνα στην Ελλάδα, πετυχαίνοντας και σε αυτό εκπτώσεις από την αρχική του διατύπωση, εκτιμώντας ότι χρειάζεται μεν περισσότερη ευελιξία αλλά δεν είναι καιρός για επιβάρυνση των επιχειρήσεων με επιπλέον δικαιώματα στους ευέλικτους, ακόμη και αν αυτά δεν παρέχουν ουσιαστική ασφάλεια.

Ανεξάρτητα από την αξιολόγηση των επιμέρους μορφών ευελιξίας της εργασίας, η τυπολογία τους εστιάζεται στους ακόλουθους τέσσερις άξονες στους οποίους περιλαμβάνεται μια μεγάλη ποικιλία ειδικότερων εκφράσεων. Οι συχνότερες ευέλικτες πρακτικές που εντάσσονται στους άξονες αυτούς έχουν ως εξής:

α) Ευελιξία του μεγέθους της απασχόλησης (των απολύσεων)

*Απελευθέρωση των ατομικών απολύσεων με την άρση της μονιμότητας στο Δημόσιο και του αιτιολογημένου χαρακτήρα τους στον ιδιωτικό τομέα, με τη μείωση του χρόνου προειδοποίησης και των αποζημιώσεων, με την απεξάρτησή τους από τα χρόνια προϋπηρεσίας του εργαζόμενου.

*Απελευθέρωση των ομαδικών απολύσεων με την αύξηση του σχετικού ορίου, τη συντόμευση των επιμέρους σχετικών διαδικασιών (ενημέρωση, διαβούλευση) και την κατάργηση της τελικής έγκρισης από διοικητικές αρχές.

β) Ευελιξία του περιεχομένου της απασχόλησης (ευέλικτες μορφές)

- Προσωρινή απασχόληση με τις ποικίλου περιεχομένου συμβάσεις ορισμένου χρόνου στον δημόσιο και ιδιωτικό τομέα, την εποχική εργασία που παραπέμπει σε εποχικές δραστηριότητες των επιχειρήσεων, και την extra εργασία που αναφέρεται σε ημερήσιες συμβάσεις, πχ στον κλάδο του επισιτισμού (ξενοδοχεία, catering).

* Μερική απασχόληση με μειωμένο ωράριο, συγκριτικά με το αντίστοιχο πλήρες, υπολογιζόμενη σε εβδομαδιαία, μηνιαία ή και σε ετήσια βάση. Ειδικότερη έκφρασή της αποτελεί η εκ περιτροπής εργασία με ομάδες εργαζομένων πλήρους ωραρίου για ορισμένες ημέρες της εβδομάδας (3ήμερα, 4ήμερα) ή του μήνα (10ήμερα, 15ήμερα) που αντικαθίστανται από άλλες ομάδες για αντίστοιχα χρονικά διαστήματα. Επίσης, η διαλείπουσα εργασία αφορά σε μειωμένο ωράριο σε ακανόνιστα χρονικά διαστήματα.

* Δανεισμός ή ενοικίαση εργαζομένων, είτε μέσα από εταιρείες προσωρινής απασχόλησης που ασκούν σχετική επικερδή δραστηριότητα, είτε στο πλαίσιο «αλληλέγγυου» δανεισμού, που συντελείται κυρίως σε ομίλους επιχειρήσεων, όταν παραχωρούνται εργαζόμενοι από τη μία επιχείρηση στην άλλη.

* Εργολαβίες μέσα από την ανάληψη μέρους της εσωτερικής λειτουργίας  της επιχείρησης από άλλη (π.χ. καθαρισμός, φύλαξη, συντήρηση), και όχι από την ατομική κάλυψη μιας θέσης εργασίας όπως ο δανεισμός, ή μέσα από την εξωτερίκευση εργασιών, όταν αναλαμβάνεται με σύστημα φασόν τμήμα της συνολικής παραγωγής ή η εκτέλεση ενός έργου από άλλη επιχείρηση.

* «Ανεξάρτητη» εργασία («μπλοκάκια») που, εκτός από τη σαφή καταστρατήγηση δικαιωμάτων από μέρους της εργοδοσίας, αξιοποιείται και το κενό που βρίσκεται στην γκρίζα ζώνη μεταξύ αυτοαπασχόλησης και εξαρτημένης εργασίας. Σε αυτό το πλαίσιο εντάσσονται το ατομικό φασόν (κατ’ αποκοπήν εργασία) και η τηλεργασία, μορφές απασχόλησης που, υπό προϋποθέσεις, αναγνωρίζονται και ως μισθωτή εργασία, ακόμη και αν παρέχεται εκτός των εγκαταστάσεων του εργοδότη.

* Stages μέσα στα οποία συνυπάρχει η εργασία με τη μαθητεία που, ακόμη και όταν δεν υπάρχει καταστρατήγηση της λειτουργίας τους με την υποκατάσταση εργασίας υπό το άλλοθι της μαθητείας, το μέρος της εργασίας αναλαμβάνεται από πόρους που δεν επιβαρύνουν τον εργοδότη, όπως συμβαίνει και σε κάθε περίπτωση επιδότησης του μισθολογικού ή του μη μισθολογικού κόστους των ασφαλιστικών εισφορών.

- Πολλαπλές ταχύτητες εργασιακών δικαιωμάτων πλήρους και σταθερής απασχόλησης στον ίδιο εργασιακό χώρο, όπως συμβαίνει στο Δημόσιο και ειδικότερα με τους μόνιμους δημόσιους υπάλληλους και τους συμβασιούχους αορίστου χρόνου στη δημόσια διοίκηση, και με τους παλαιούς και τους νεοπροσλαμβανόμενους στις δημόσιες επιχειρήσεις.

* Παράνομη ευελιξία, ως η πλέον ακραία μορφή, που αφορά στην παραβίαση της νομοθεσίας, είτε στην ολότητά της (αδήλωτη και ανασφάλιστη εργασία) είτε σε ορισμένες πτυχές των νόμιμων δικαιωμάτων (π.χ. μισθού, ωραρίου, υπερωριών, αδειών, ασφάλισης).

γ) Ευελιξία του εργάσιμου χρόνου

* Επιμήκυνση του ωραρίου με τις παραδοσιακές πρακτικές της υπερεργασίας και της υπερωρίας που συνεπάγονται προσαυξημένο ωρομίσθιο.

* Ελαστική διευθέτηση του συνολικού εργάσιμου χρόνου με τον υπολογισμό του συμβατικού ωραρίου σε ευρέα διαστήματα (4μηνα, 6μηνα, ετήσια) και την ανά περιόδους αύξησή τους (10ωρα) με αντιστάθμισμα την αντίστοιχη μείωσή τους, διατηρώντας τον ίδιο μέσο όρο χρόνου εργασίας και τον ίδιο μισθό, αφού δεν καταβάλλονται οι αποζημιώσεις των υπερωριών και οι νόμιμες προσαυξήσεις τους.

*Ελαστικό ωράριο μικρής εμβέλειας με τη δυνατότητα καθυστερημένης έναρξης του ημερήσιου ωραρίου και με αντιστάθμισμα την επίσης καθυστερημένη λήξη του.

* Διακεκομμένο ημερήσιο ωράριο με την κατάτμησή του σε δύο περιόδους , όπως συμβαίνει στα εμπορικά καταστήματα.

* Κυκλικό ή εναλλασσόμενο ωράριο, όταν η επιχείρηση χρησιμοποιεί σύστημα εναλλασσόμενης βάρδιας.

* «Αντικοινωνικά» ωράρια που αφορούν σε μη συμβατικά ωράρια εργασίας (π.χ. νυκτερινά, αργίες, σαββατοκύριακα, 4η βάρδια).

δ) Ευελιξία των αποδοχών

-Διάβρωση του κατώτατου μισθού (εθνικού, κλαδικού, τοπικού, επιχειρησιακού) με τη νόμιμη δυνατότητα της μη ισχύος του υπό προϋποθέσεις που συνδέονται με τη νεαρή ηλικία των εργαζομένων, την υψηλή ανεργία εθνικού ή τοπικού επιπέδου, τη φθίνουσα πορεία του κλάδου, τη βιωσιμότητα της επιχείρησης.

* Σύνδεση αμοιβής - παραγωγικότητας με τη μορφή της εξατομικευμένης αξιολογούμενης απόδοσης, τα ατομικά και συλλογικά bonus, τα ατομικά πριμ παρουσίας.

* Σύνδεση της αμοιβής με τα αποτελέσματα (κέρδη ή ζημιές) της επιχείρησης.

*Σύνδεση της αμοιβής με την πορεία της τιμής της μετοχής της επιχείρησης μέσα από τη συμμετοχή του εργαζόμενου στο μετοχικό της κεφάλαιο.

Η ευελιξία κατακλύζει σήμερα την ευρωπαϊκή αγορά εργασίας αμφισβητώντας και εκτοπίζοντας το πρότυπο των μεταπολεμικών χρόνων οικονομικής ανάπτυξης. Είναι ενδεικτικό σήμερα ότι στον υψηλό μέσο όρο της επίσημης ανεργίας στην Ένωση (10%) προστίθεται το 19% των μερικά απασχολούμενων και το 15% της προσωρινής απασχόλησης. Αν σε αυτά τα στοιχεία προσθέσει κανείς τις υπόλοιπες ευέλικτες μορφές εργασίας συμπεριλαμβανομένων και των ευέλικτων ωραρίων και των ευέλικτων μισθολογικών συστημάτων των εργαζόμενων με πλήρη και σταθερή απασχόληση, βαδίζουμε σε ανατροπές και στην κυριαρχία ενός νέου και ευέλικτου εργασιακού προτύπου που υπερεκπροσωπείται στις νέες γενιές και διαμορφώνει τους όρους για μια νέα κουλτούρα απέναντι στην έννοια της εργασίας.

Μια κουλτούρα απόλυτα προσαρμοσμένη στις ανάγκες της επιχείρησης για περισσότερη ανταγωνιστικότητα και υψηλότερη κερδοφορία. Μια κουλτούρα εργαζόμενου/απασχολήσιμου που αντιμετωπίζεται ως επαχθές κόστος και όχι ως παραγωγός και δημιουργός του πλούτου. Μια κουλτούρα που ανέχεται τον θεσμό της ενοικίασης εργαζομένων, όπως την ενοικίαση των ποδηλάτων, χωρίς να θεωρεί ότι προσβάλλεται η προσωπικότητα και η ανθρώπινη αξιοπρέπεια, αλλά αντίθετα ότι ο δανεισμός υπηρετεί το δικαίωμα στην εργασία. Μια κουλτούρα για την εργασία προσαρμοσμένη στη θεωρία που επιβάλλει στις επίσημες στατιστικές να θεωρείται απασχόληση, και όχι ανεργία, η μια ώρα εβδομαδιαίας εργασίας…

* O Γιάννης Κουζής είναι καθηγητής εργασιακών σχέσεων στο Πάντειο Πανεπιστήμιο.

  • lisseurs ghd
  • lisseur ghd styler
  • sacs louis vuitton
  • sacs louis vuitton pas cher
  • lisseur ghd
  • ghd pas cher
  • achat Sac louis vuitton
  • sacs louis vuitton pas cher
  • sac louis vuitton soldes en ligne
  • chaussures semelle rouge pas cher
  • Sacs Louis Vuitton Pas Cher En Ligne
  • christian louboutin pas chere
  • air jordan 11 pas cher
  • louboutin femme escarpin pas cher
  • christian louboutin pas cher
  • air jordan 6 femme pas cher
  • Air Jordan Pas Cher Magasin
  • Sac louis vuitton Pas Cher Magasin
  • Vente Sac louis vuitton soldes
  • Vente sac louis vuitton
  • air jordan 11 pas cher
  • air jordan 6 retro
  • achat sac louis vuitton