Μεσάνυχτα (και κάτι)...
 
Ημερομηνία δημοσίευσης: 03/05/2009

της Ευγενίας Κριτσέφσκαγιά

ΑΛΕΞΑΝΤΡ ΣΟΛΖΕΝΙΤΣΙΝ, Μια μέρα του Ιβάν Ντενίσοβιτς, μετάφραση από τα ρωσικά Δ. Τριανταφυλλίδης, εκδόσεις Πάπυρος, σελ. 208

Τα βιβλία του, αν μη τι άλλο, θεωρούνται μνημεία μιας ολόκληρης εποχής και κανείς δεν μπορεί να αμφισβητήσει το ταλέντο και το θάρρος του, να κοντύνει το ανάστημα που ύψωσε σε καιρούς χαλεπούς και πονηρούς, σε μια εποχή που ένας ταλαντούχος λογοτέχνης, αν ακολουθούσε το ρεύμα, είχε όλες τις πιθανότητες να περάσει ζωή χαρισάμενη. Αντίθετα, ο Σολζενίτσιν διάλεξε τον γεμάτο αγκάθια και αγκαθωτό σύρμα δρόμο.

Όμως, τον άθλο της αντίστασης δεν πρέπει να τον αναγνωρίζουμε μονάχα στον συγγραφέα, όπως γίνεται κατά συνήθεια στην ελληνική κριτική παράδοση, αλλά και στους αναγνώστες του. Ίσως και περισσότερο σ' αυτούς. Σε εκείνους που τον διάβαζαν μανιωδώς, με κίνδυνο την ελευθερία τους, που τον στήριζαν με την αποδοχή τους, τον υπερασπίζονταν σε διαδηλώσεις και δημόσιες δηλώσεις, οι οποίες, επίσης για κάποιους λόγους, συνηθίζεται να αποσιωπούνται. Είναι πια μια παράδοση σιωπής και «μετατόπισης», που συνεχίζεται απρόσκοπτα. Πού μπορεί να φθάσει αυτή; «Υπάρχει αναβίωση της τάσης να μειωθεί η θλιβερή εικόνα του υπαρκτού και του σταλινισμού, όχι μόνο στο τελευταίο συνέδριο του ΚΚΕ αλλά και σε άρθρα της Αυγής. Αυτό η λογοτεχνία το κάνει καλύτερα από τα πολιτικά άρθρα», απαντά ο Δημήτρης Ραυτόπουλος στην Καθημερινή (29/3), σε ρεπορτάζ με αφορμή το βιβλίο του Σολζενίτσιν.

Ένα άλλο παράδειγμα, γεμάτο από τις γνωστές κοινοτοπίες, είναι και η παρουσίαση του βιβλίου από τον Κ. Μπούρα, στη «Βιβλιοθήκη» της Ελευθεροτυπίας (24/4): «(Ο Σολζενίτσιν) είχε ζήσει μια ζωή γεμάτη διώξεις, φυλακίσεις, εξορίες, καταναγκαστικά έργα, αλλά και αναγνώριση, αποδοχή, καθώς και μεγάλη αμφισβήτηση του έργου του. Είχε γίνει αποδέκτης της αγάπης του κόσμου, αλλά και συκοφαντιών, όχι μόνον από τους γραφειοκράτες του σοβιετικού καθεστώτος, αλλά και από την ίδια την πρώτη σύζυγό του, που επιδόθηκε σε συγγραφή βιβλίων, προκειμένου να αμφισβητηθεί η ηθική του ακεραιότητα».

Δεν αμφισβητήθηκε όμως μονάχα το έργο του, και οι συκοφαντίες κατά του προσώπου του Σολζενίτσιν δεν ήταν εντελώς αβάσιμες. Το 2003, δημοσιεύθηκε ένα ακόμη κείμενο, το οποίο αφηγείται την ιστορία του εγκλεισμού του Σολζενίτσιν σε στρατόπεδο συγκέντρωσης. Ο Σολζενίτσιν, λοιπόν, το 1945, δεν συνελήφθη «γιατί σε κάποιο του γράμμα ειρωνευόταν έμμεσα τον Στάλιν», αλλά επειδή, στην αλληλογραφία του με τον παιδικό του φίλο, Νικολάι Βιτκέβιτς, ο Στάλιν κατονομαζόταν ως «πρόβατο» - και αυτός δεν ήταν ο πιο βαρύς χαρακτηρισμός. Επιπλέον, οι δύο επιστολογράφοι, κριτίκαραν την κατάσταση στο μέτωπο του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου και στη χώρα.

Από τα γραπτά που άφησαν ο Ν. Βιτκέβιτς κι ένας άλλος κοινός τους φίλος, ο προφέσορας Κ. Σιμονιάν, μαθαίνουμε την ομολογία του ίδιου του Σολζενίτσιν: «Αναπολώντας από την επικράτεια της φυλακής μου την ανάκριση που προηγήθηκε, δεν είχα κανένα λόγο να υπερηφανεύομαι. Σαφώς και θα μπορούσα να είμαι πιο σκληρός και να ξεφεύγω από τις ερωτήσεις τους καλύτερα. Όμως, η συσκότιση του μυαλού και το πεσμένο ηθικό με ακολουθούσαν τις πρώτες βδομάδες της σύλληψης...».

Αυτή η «συσκότιση του μυαλού» και το «πεσμένο ηθικό» οδήγησαν τον Σολζενίτσιν να επινοήσει μια εγκληματική ομάδα, η οποία, σύμφωνα με τη «μαρτυρία» του, «από καιρό και τακτικά επιδιδόταν σε συκοφάντηση των αρχηγών του κόμματος και της κυβέρνησης». Μέλη της υποτιθέμενης ομάδας ήταν οι παιδικοί φίλοι του Σολζενίτσιν, αλλά και η ίδια του η γυναίκα, η Νατάλια Ρεσετόφσκαγια...

Επίσης, όταν πολλά χρόνια αργότερα ο προφέσορας Σιμονιάν διαφώνησε ανοιχτά με τις απόψεις του Σολζενίτσιν, εκείνος έγραψε στο Αρχιπέλαγος Γκούλαγκ (τόμος 1, κεφ. 3, σελ. 151, υποσημείωση. 38, εκδ. Πάπυρος, μετ. Κίρα Σίνου), καρφώνοντάς τον, για μια ακόμη φορά: «Τι κρίμα που δεν σε συλλάβανε τότε! Έχασες τόσα πολλά!». Και, σε μια συνέντευξη του 1992, ο Σολζενίτσιν επέπληττε τους ανακριτές του για αμέλεια και αδιαφορία: «Αν ήθελαν, θα μπορούσαν, βασιζόμενοι στις σημειώσεις μου, να τους εκτελέσουν όλους ή να συλλάβουν ακόμα πέντε-έξι πρόσωπα από τη μοιραρχία μας. Αλλά ο ανακριτής ο βλάκας βαριόταν να διαβάζει!».

Βαρύτατες αυτές οι κατηγορίες, που έριξαν μαύρα σύννεφα στο άστρο του Σολζενίτσιν, σε όλη του τη ζωή. Σήμερα, όμως, που η μορφή του Σολζενίτσιν σχεδόν αγιοποιήθηκε, ιδιαίτερα στην ευγνώμονα Δύση, οποιεσδήποτε αναφορές στις σελίδες της ζωής του ίδιου του Σολζενίτσιν, κατά την «εποχή του Ιβαν Ντενίσοβιτς», φαίνεται να είναι σχεδόν ιεροσυλία. Σχεδόν, αν δεν υπήρχαν τρανταχτά ντοκουμέντα.

Παρ' όλα αυτά, όσα ειπώθηκαν εδώ δεν έχουν καμιά σχέση με την αξία του έργου του: τίποτα δεν μπορεί να διαγράψει την τρομερή αλήθεια της αφήγησής του. Ένα ερώτημα όμως παραμένει: κατά πόσο ο βίος του Ιβαν Ντενίσοβιτς μπορεί να αντιστοιχηθεί στο βίο του Αλεξάντρ Σολζενίτσιν;. Πάντως, είναι λάθος να γράφεται σήμερα πως ο Σολζενίτσιν «Δεν προπαγανδίζει, δεν μισεί, δεν αντιπολιτεύεται». Κάθε άλλο! Μισεί θανάσιμα το σοβιετικό καθεστώς, το αντιπολιτεύεται με μανία, προπαγανδίζει τις αξίες της Δύσης εις βάρος των σοβιετικών. Ως μαινόμενος εχθρός, καλεί τους αμερικανούς να επέμβουν στα εσωτερικά της ΕΣΣΔ.

Όταν επέστρεψε το 1994, στη μετασοβιετική πια Ρωσία, η διανόηση της χώρας τον υποδέχθηκε με μεγάλη δόση σκεπτικισμού: «Ο άνθρωπος που κάποτε μου προκαλούσε βαθύτατο θαυμασμό, στον οποίο όλοι μας εναποθέταμε τόσες ελπίδες στην κρίσιμη στιγμή της ρωσικής ιστορίας, από τον οποίον περιμέναμε, πως αυτός και κανείς άλλος θα αναλάβει το ρόλο του πνευματικού αρχηγού, αν όχι απευθείας του πολιτικού αρχηγού του έθνους, διέψευσε τις προσδοκίες μας, αποδείχθηκε, αν μπορούμε να το πούμε, μια 'τεράστια υπερβολή', τόσο στα μάτια των οπαδών του, όσο και στα μάτια των αντιπάλων του», γράφει ο Νικολάι Ιλίν, στο κείμενό του «Σολζενίτσιν: ψέμα με τα τερετίσματα του Σολοβιόφ» (το επίθετο «Σολοβιόφ» στα ελληνικά σημαίνει «Αηδόνι», με όλες τις συνδηλώσεις...), κείμενο που διαβάστηκε τον Δεκέμβρη του 1998 στην Αγία Πετρούπολη στο Διεθνές Συνέδριο «Ακαδημαϊκός Α.Ι. Σολζενίτσιν, 80-χρόνια από τη γένεσή του». Για να μη μιλήσουμε για τις εθνικιστικές ιδέες του Σολζενίτσιν, των τελευταίων ετών του βίου του, και το βαθύτατο αντισημιτισμό του (βλ. το περιβόητο βιβλίο του Διακόσια χρόνια μαζί, που αναφέρεται στις σχέσεις των ρώσων και των εβραίων της Ρωσίας).

Αλλά ας επιστρέψουμε στη μετάφραση του αριστουργήματος του Σολζενίτσιν, Μια μέρα του Ιβάν Ντενίσοβιτς, που πρωτοδημοσιεύθηκε στο περιοδικό Νόβι μιρ το 1962, για να απαγορευθεί αργότερα. «Είναι σαφές ότι εδώ δεν έχουμε να κάνουμε με έναν στρατευμένο πεζογράφο του σοσιαλιστικού ρεαλισμού», μας λέει, εν έτει 2009, η υποδοχή του βιβλίου από τις στήλες βιβλιοπαρουσίασης του ελληνικού ημερήσιου Τύπου. Μα, ακριβώς πάνω στις νόρμες του σοσιαλιστικού ρεαλισμού είναι γραμμένο το έργο, αυτό είναι προφανές! Η μεγαλοφυία του Σολζενίτσιν εκφράζεται με τη μαεστρία του να στρέφει τα όπλα του σοσιαλιστικού ρεαλισμού κατά των εγκλημάτων του ίδιου του σοσιαλιστικού καθεστώτος.

Ας έρθουμε τώρα στις δυσκολίες και την ιδιομορφία της γλώσσας του Σολζενίτσιν δια στόματος του μεταφραστή Δημήτρη Β. Τριανταφυλλίδη: «Η γλώσσα του ίδιου του Σολζενίτσιν είναι ένα κράμα σύγχρονης ρωσικής γλώσσας, αναμεμειγμένης με αρχαϊκές φόρμες και εκφράσεις της εκκλησιαστικής σλαβονικής γλώσσας, ενώ δεν είναι σπάνιες οι περιπτώσεις που ο συγγραφέας χρησιμοποιεί εκφράσεις της καθομιλουμένης από τους χωρικούς, πράγμα που δυσχεραίνει την απόδοσή της. Αυτή είναι άλλη μια ιδιομορφία του Αλεξάντρ Σολζενίτσιν. Η γλώσσα που χρησιμοποιεί δεν 'συνομιλεί' με τον σύγχρονο αναγνώστη. Αυτό οφείλεται στην προσπάθειά του να της δώσει λογοτεχνικότητα, σε βάρος πολλές φορές της ίδιας της ιστορίας που θέλει να αφηγηθεί».

Η γλώσσα του Σολζενίτσιν -εξαιρετικής λακωνικότητας και χρώματος- είναι πραγματικά πολύ δύσκολη για μετάφραση. Αλλά όχι για τους λόγους που ανέφερε ο μεταφραστής: ίσα-ίσα, μια χαρά καθομιλούμενη είναι. Απλώς, αφθονεί η αργκό των στρατοπέδων και των φυλακών, αλλά αυτή η γλώσσα δεν άλλαξε, εδώ που τα λέμε, μέχρι τις δυο τελευταίες δεκαετίες. Εξάλλου, ο Ιβάν Ντενίσοβιτς είναι απλοϊκός χωρικός και δεν μπορεί να μιλάει σαν το πρίγκιπα Μπολκόνσκι.

Οι δυσκολίες όμως δεν μπορούν να δικαιολογήσουν τα σοβαρότατα λάθη στη μετάφραση. «Σκόπιμο επίσης έκρινα να μεταφράσω το κείμενο σε μια γλώσσα πιο κοντά στο σημερινό αναγνώστη...», γράφει ο κ. Τριανταφυλλίδης στην εισαγωγή του. Αυτή η «προσαρμογή» όμως, σε πολλές περιπτώσεις, μόνο έβλαψε το αρχικό κείμενο, απλουστεύοντας, στειρώνοντας τη γλώσσα ή διαστρεβλώνοντας εντελώς το νόημα. Για να μη μακρηγορούμε, ας μείνουμε στην εισαγωγή του μεταφραστή, όπου διαβάζουμε:

«Το 1974 ο Σολζενίτσιν αναλαμβάνει την πρωτοβουλία για την έκδοση των δοκιμιακών συλλογών Από τη λάσπη, οι οποίες αποτελούσαν συνέχεια των συλλογών Σταθμοί (1900) και Εκ βαθέων (1910)». Η συλλογή που ανέλαβε ο Σολζενίτσιν είχε το γενικό τίτλο Κάτω από τους ογκόλιθους (καμιά σχέση με τη λάσπη...), ενώ ερωτήματα προκαλούν οι ημερομηνίες, που προφανώς δεν έχουν καμιά σχέση με τον συγγραφέα, αφού γεννήθηκε το 1918...

 

Η Ευγενία Κριτσέφσκαγια είναι κλασική φιλόλογος

 

  • lisseurs ghd
  • lisseur ghd styler
  • sacs louis vuitton
  • sacs louis vuitton pas cher
  • lisseur ghd
  • ghd pas cher
  • achat Sac louis vuitton
  • sacs louis vuitton pas cher
  • sac louis vuitton soldes en ligne
  • chaussures semelle rouge pas cher
  • Sacs Louis Vuitton Pas Cher En Ligne
  • christian louboutin pas chere
  • air jordan 11 pas cher
  • louboutin femme escarpin pas cher
  • christian louboutin pas cher
  • air jordan 6 femme pas cher
  • Air Jordan Pas Cher Magasin
  • Sac louis vuitton Pas Cher Magasin
  • Vente Sac louis vuitton soldes
  • Vente sac louis vuitton
  • air jordan 11 pas cher
  • air jordan 6 retro
  • achat sac louis vuitton